سیستم اعلام و اطفای حریق چیست؟ راهنمای کامل انتخاب، انواع، تجهیزات و خرید
آتشسوزی یکی از مهمترین تهدیدهای ساختمانهای مسکونی، تجاری، صنعتی و اداری است که میتواند در مدت کوتاهی خسارات مالی و جانی جبرانناپذیری ایجاد کند. به همین دلیل، استفاده از سیستمهای اعلام و اطفای حریق دیگر یک انتخاب نیست، بلکه در بسیاری از پروژهها یک الزام قانونی و مهندسی محسوب میشود.
امروزه ساختمانهای مدرن با استفاده از تجهیزات هوشمند، وقوع حریق را در همان لحظات اولیه تشخیص داده و علاوه بر اطلاعرسانی به ساکنان، در بسیاری از موارد عملیات اطفای حریق را نیز بهصورت خودکار آغاز میکنند.
در این مقاله از تکه کابل با انواع سیستمهای اعلام و اطفای حریق، تجهیزات اصلی، کاربردها، استانداردها و نکات مهم خرید آشنا میشوید.
سیستم اعلام حریق چیست؟
سیستم اعلام حریق مجموعهای از تجهیزات الکترونیکی است که وظیفه تشخیص دود، حرارت یا شعله را بر عهده دارد و در صورت بروز آتشسوزی، از طریق آژیر، فلاشر یا ارسال پیام، افراد حاضر در ساختمان را مطلع میکند.
هدف اصلی این سیستم، تشخیص سریع حریق و کاهش زمان واکنش است تا از گسترش آتش جلوگیری شود.
سیستم اطفای حریق چیست؟
سیستم اطفای حریق پس از تشخیص آتش، با استفاده از تجهیزات مناسب مانند آب، گاز، فوم یا مواد خاموشکننده، عملیات مهار یا خاموش کردن آتش را آغاز میکند.
در بسیاری از ساختمانهای بزرگ، سیستم اعلام و اطفای حریق بهصورت یکپارچه طراحی و اجرا میشود.
تفاوت سیستم اعلام و اطفای حریق
این دو سیستم اگرچه در کنار یکدیگر استفاده میشوند، اما وظایف متفاوتی دارند.
| سیستم | وظیفه |
|---|---|
| اعلام حریق | تشخیص و هشدار |
| اطفای حریق | کنترل و خاموش کردن آتش |
به عبارت ساده، سیستم اعلام حریق وقوع حادثه را اطلاع میدهد و سیستم اطفا برای مهار آن وارد عمل میشود.
انواع سیستمهای اعلام حریق
سیستم اعلام حریق متعارف (Conventional)
این سیستم بیشتر در ساختمانهای کوچک و متوسط استفاده میشود و ساختمان را به چند ناحیه (Zone) تقسیم میکند.
در صورت بروز حریق، کنترل پنل مشخص میکند که حادثه در کدام ناحیه رخ داده است، اما محل دقیق آشکارساز مشخص نمیشود.
مزایا:
- قیمت مناسب
- نصب ساده
- مناسب ساختمانهای کوچک
سیستم اعلام حریق آدرسپذیر (Addressable)
در این سیستم، هر تجهیز دارای یک آدرس اختصاصی است و پنل مرکزی میتواند محل دقیق آشکارساز فعالشده را نمایش دهد.
مزایا:
- دقت بالا
- کاهش زمان یافتن محل حریق
- مناسب پروژههای بزرگ
سیستم اعلام حریق هوشمند (آنالوگ آدرسپذیر)
این سیستم علاوه بر تشخیص محل حریق، اطلاعات سنسورها را بهصورت لحظهای تحلیل کرده و احتمال هشدارهای کاذب را کاهش میدهد.
از این سیستم در بیمارستانها، فرودگاهها، مراکز داده و ساختمانهای حساس استفاده میشود.
سیستم اعلام حریق بیسیم
در این سیستم ارتباط تجهیزات از طریق امواج رادیویی برقرار میشود و نیازی به کابلکشی گسترده نیست.
این نوع سیستم گزینه مناسبی برای ساختمانهای قدیمی یا پروژههایی است که امکان اجرای کابلکشی وجود ندارد.
انواع سیستمهای اطفای حریق
با توجه به نوع کاربری ساختمان، روش اطفای حریق نیز متفاوت خواهد بود.
رایجترین سیستمها عبارتاند از:
- سیستم اسپرینکلر آبی
- سیستم مهپاش (Water Mist)
- سیستم اطفای حریق گازی
- سیستم اطفای حریق فومی
- سیستم اطفای حریق با پودر خشک
- سیستم اطفای حریق آشپزخانه صنعتی
انتخاب هرکدام از این روشها باید بر اساس نوع خطر، تجهیزات موجود و استانداردهای مربوط انجام شود.
تجهیزات اصلی سیستم اعلام و اطفای حریق
یک سیستم استاندارد معمولاً از تجهیزات زیر تشکیل شده است:
- پنل مرکزی اعلام حریق
- دتکتور دود
- دتکتور حرارتی
- شستی اعلام حریق
- آژیر و فلاشر
- ماژولهای کنترلی
- اسپرینکلر
- شیرهای کنترلی
- پمپ آتشنشانی
- کپسولهای آتشنشانی
کیفیت این تجهیزات نقش مهمی در عملکرد صحیح سیستم دارد.
چگونه سیستم مناسب را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب سیستم مناسب باید موارد زیر بررسی شود:
- نوع کاربری ساختمان
- تعداد طبقات
- متراژ
- تعداد افراد حاضر
- نوع مواد قابل اشتعال
- بودجه پروژه
- الزامات سازمان آتشنشانی
- استانداردهای ملی و بینالمللی
در پروژههای بزرگ، طراحی سیستم باید توسط افراد متخصص انجام شود.
نکات مهم در نصب
اجرای صحیح سیستم بهاندازه انتخاب تجهیزات اهمیت دارد.
در زمان نصب باید به موارد زیر توجه شود:
- محل صحیح نصب دتکتورها
- کابلکشی استاندارد
- تغذیه اضطراری
- تست عملکرد تجهیزات
- دسترسی مناسب برای سرویس
- هماهنگی با سایر تأسیسات ساختمان
سرویس و نگهداری
سیستم اعلام و اطفای حریق باید بهصورت دورهای بررسی شود.
اقدامات مهم شامل:
- تست دتکتورها
- بررسی عملکرد آژیرها
- کنترل باتری پنل
- بازدید اسپرینکلرها
- بررسی فشار سیستم
- تست عملکرد پمپها
عدم سرویس دورهای ممکن است در زمان حادثه باعث از کار افتادن سیستم شود.
رایجترین اشتباهات
برخی از خطاهای متداول عبارتاند از:
- انتخاب سیستم نامناسب
- نصب غیراصولی
- استفاده از تجهیزات غیراستاندارد
- حذف سرویسهای دورهای
- جانمایی اشتباه دتکتورها
- بیتوجهی به استانداردهای آتشنشانی
پرسشهای متداول
سیستم اعلام حریق متعارف بهتر است یا آدرسپذیر؟
برای ساختمانهای کوچک، سیستم متعارف معمولاً گزینه مناسبی است؛ اما در پروژههای بزرگ و حساس، سیستم آدرسپذیر به دلیل تشخیص دقیق محل حریق عملکرد بهتری دارد.
آیا همه ساختمانها به سیستم اطفای حریق نیاز دارند؟
خیر. نوع سیستم موردنیاز به کاربری ساختمان، متراژ، تعداد طبقات و ضوابط سازمان آتشنشانی بستگی دارد.
سیستم اعلام حریق بیسیم قابل اعتماد است؟
بله، در صورت استفاده از تجهیزات استاندارد و نصب صحیح، این سیستمها عملکرد مناسبی دارند و برای ساختمانهایی که امکان کابلکشی ندارند گزینه مناسبی هستند.
هر چند وقت یکبار باید سیستم سرویس شود؟
بازدیدهای دورهای باید مطابق دستورالعمل سازنده و الزامات ایمنی انجام شود تا از عملکرد صحیح تجهیزات اطمینان حاصل شود.
جمعبندی
سیستمهای اعلام و اطفای حریق یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی ساختمان هستند که با تشخیص سریع آتش و واکنش بهموقع، از گسترش حریق و بروز خسارتهای جانی و مالی جلوگیری میکنند. انتخاب تجهیزات استاندارد، طراحی صحیح، نصب اصولی و سرویس دورهای، عوامل کلیدی در عملکرد مطمئن این سیستمها هستند.
اگر قصد خرید تجهیزات اعلام و اطفای حریق، مقایسه برندها یا ارتباط با تولیدکنندگان و تأمینکنندگان را دارید، میتوانید آگهیهای تخصصی این حوزه را در تکه کابل مشاهده کرده و با فروشندگان معتبر ارتباط مستقیم برقرار کنید.
چگونگی انتخاب سیستم اعلام و اطفاء حریق به ساختار ساختمان، هدف و کاربری ساختمان و همچنین قوانین جاری بستگی دارد. ساختمانهای مدرن امروزی، مخصوصاً مجتمعهای پرجمعیت تجاری و مسکونی میبایست تابع ضوابط خاصی باشند که توسط سازمان نظام مهندسی برای حفظ امنیت ساکنان در برابر خطرات آتش سوزی، تدوین شدهاند. برای برخی از این ساختمانها قوانین فوق میبایست به صورت اجباری اجرا شود تا امکان صدور پروانه بهرهبرداری و پایان کار میسر شود. اما سایر ساختمانهایی که در اجرای این اصول مختار هستند نیز بهتر است با نصب یک سیستم هوشمند و کارامد اعلام و اطفاء حریق، ریسک آسیبهای مالی و جانی ناشی از آتش سوزیها را به حداقل برسانند.
با توجه به این که این قبیل استانداردهای ساخت و ساز برای بسیاری از افراد جدید هستند، در این مقاله قصد داریم تا شما را با انواع سیستمهای اعلام و اطفاء حریق آشنا نماییم تا در صورت ضرورت، قادر باشید گزینه مناسب خود را انتخاب نمایید.
چند نوع سیستم اعلام و اطفاء حریق وجود دارد؟
تمامی سیستمهای اعلام و اطفاء حریق بر اساس یک سری اصول مشترک عمل میکنند. به عنوان مثال اگر شناساگر دود یا حرارت کنش مشکوکی را تشخیص دهد یا اینکه شخصی با شکستن شیشه نقاط هشدار دستی، سیستم را فعال کند، بلافاصله زنگ هشدار برای اطلاع به سایرین به منظور تخلیه سریع ساختمان به صدا در میآید. حتی برخی از این تجهیزات میتوانند واحدهای آتش نشانی اطراف را از حادثه رخ داده مطلع نمایند. در ادامه واحد اطفاء حریق فعال میشود تا با استفاده از مکانیسمهای از پیش در نظر گرفته شده، به مبارزه با شعلهها بپردازد. بنابراین تفاوتهای این سیستمها در شیوه هشدار حریق و همچنین روشهای مقابله با آنها است. سیستمهای اعلام و اطفاء حریق را بر اساس شیوه اعلام هشدار میتوان به چهار گروه عمده تقسیم کرد.
طبقه بندی سیستمهای اعلام و اطفاء حریق بر اساس شیوه هشدار
1. سیستم اعلام حریق معمولی
در این سیستمها تعدادی نقاط هشدار، شناساگر و یا سنسور به پنلهای کنترل اعلام و اطفاء حریق در ناحیه مشخص شده، متصل میشوند. این ناحیه معمولاً به شکل یک مدار است که اکثرا حول یک طبقه یا ناحیهای که خطر آتش سوزی در آن زیاد است طراحی و اجرا میگردد. به طور معمول هر ناحیه (مدار) توسط یک چراغ روی پنل سیستم اعلام و اطفاء حریق نشان داده میشود. به این ترتیب آتش نشانان و مدیریت ساختمان قادرند محدوده خطر را از روی چراغهای روشن و خاموش روی پنل مرکزی تشخیص دهند. کنترل پنل سیستم اعلام و اطفاء حریق به حداقل دو مدار صوتی برای اعلام هشدار به سایرین و دو یا چند مدار extinguisher برای مقابله با آتش متصل میشود. در برخی از نمونههای سطح پایینتر و یا ورژنهای مسکونی ممکن است سیستم اطفاء حریق خودکار وجود نداشته باشد.
2. سیستمهای آدرس پذیر
اصل عملکرد یک سیستم آدرس پذیر مشابه سیستمهای معمولی است با این تفاوت که در این سیستمها واحد کنترل پنل دقیقاً میتواند تعیین کند که کدام سنسورها هشدار را آغاز کردهاند. مدار تشخیصی در این سامانههای اعلام و اطفاء حریق به صورت یک حلقه سیمی با قابلیت اتصال حداکثر 99 آشکارساز به هر مدار طراحی و اجرا میشود. آشکارسازها اساساً آشکارسازهای معمولی با یک آدرس داخلی هستند. آدرس هر آشکارساز توسط سوئیچهای دیل تنظیم میشود و کنترل پنل برای نمایش اطلاعات مورد نیاز هنگام کار با آن آشکارساز برنامه ریزی شده است. این قبیل سیستمهای اعلام و اطفاء حریق نیز توانایی اتصال به تجهیزات جانبی مانند سوئیچ جریان آبپاش یا دهانه تماس معمولی را دارند. طراحی مدارهای زنگ هشدار نیز دقیقاً مشابه سیستم اعلام و اطفاء حریق معمولی است.
3. سیستمهای اعلام و اطفاء حریق آنالوگ آدرس پذیر
این سیستمها اغلب به عنوان نمونههای هوشمند معرفی میشوند. انواع مختلفی از سیستمهای اعلام و اطفاء حریق آنالوگ آدرس پذیر وجود دارد که با توجه به پروتکلهای رایج در برنامهریزی آنها طبقه بندی میشوند. این پروتکلها به واحد کنترل پنل کمک میکنند تا ویژگیهای خطرات تشخیص داده شده توسط شناساگرها را تعیین کنند و در ادامه با توجه به نوع برنامهریزی در خصوص سیگنالهای سنسورها تصمیم گیری نمایند.
این تصمیم گیریها شامل واکنشهایی برای نادیده گرفتن سیگنال (تشخیص بیخطر بودن یا پیغام خطا)، پیش هشدار، هشدار آتش سوزی، فرمان باز کردن سوییچهای آب پاش یا سایر موارد میشود. در واقع در سیستمهای اعلام و اطفاء حریق آنالوگ آدرس پذیر، رایانه برنامهریزی شده در واحد کنترل پنل فضای اطراف هر سنسور را ارزیابی و بر اساس پروتکلهای تشخیصی واکنش نشان میدهد. اساساً سیستمهای آنالوگ بسیار پیچیدهتر هستند و امکانات بسیار بیشتری را نسبت به سیستمهای معمولی یا آدرسپذیر ارائه میکنند. هدف اصلی آنها کمک به جلوگیری از وقوع هشدارهای اشتباه است.
در مدار سیستمهای اعلام و اطفاء حریق آنالوگ آدرس پذیر میتوان از حداکثر 127 لاین شناساگر سیگنالهای محیطی مانند سنسورهای دود، نقاط هشدار دستی، سنسورهای حرارت و غیره برای شناسایی حریق بانضمام 32 لاین خروجی مانند extinguisher برای اطفاء حریق، سیستم صوتی هشدارها، ماژول رله و ماژول صدا را راهاندازی نمود (مجموعاً 159 لاین ورودی و خروجی در هر حلقه مدار).
4. سیستم اعلام و اطفاء حریق بی سیم
یکی از بزرگترین مشکلات سیستمهای اعلام و اطفاء حریق سنتی، اتصال بین مدارها و کنترل پنل از طریق سیمها است. این مدارهای سیمی ممکن است طی آتشسوزی تخریب شوند و نتوانند فرمانهای مربوط به هشدار یا مقابله با آتش را به درستی منتقل کنند. در چنین مواقعی استفاده از سیستمهای بیسیم (وایرلس) تا حد زیادی میتواند مفید واقع شود. اساس کار این سیستمها مشابه نمونههای پیشین است، با این تفاوت که ارتباط بین مدارها با یکدیگر و همچنین مدارها با واحد کنترل پنل از طریق ارتباطات رادیویی ایمن و غیر قابل دسترسی کنترل میشود. این سیستمها عملاً به هیچ نوع کابل کشی سرتاسری نیاز ندارند.
طبقه بندی سیستمهای اعلام و اطفاء حریق بر اساس شیوه اطفاء حریق
تنوع سیستمهای اعلام و اطفاء حریق بر اساس شیوه مقابله با آتش سوزی بسیار متنوع است. زیرا علاوه بر این که تجهیزات بسیار زیاد و گستردهای برای مقابله با آتش وجود دارد (از کپسولهای خاموش کننده دستی و ایستاده گرفته تا اسپرینکلرهای سقفی خودکار)، از متریالهای متفاوتی هم میتوان برای خاموش کردن شعلهها استفاده نمود. به عنوان مثال استفاده از آب، پودر خشک شیمیایی، دی اکسید کربن، فوم (کف)، بیوورسال و سایر انواع متریالهای خاموش کننده در تجهیزات اعلام و اطفاء حریق بسیار رایج است.
متخصصان اجرای پروژههای اعلام و اطفاء حریق بر اساس ویژگیهای ساختمان، عواملی که ممکن است باعث آتش سوزی شوند و همچنین نوع شعلههای ایجاد شده، اقدام به طراحی سیستمهای اطفاء حریق میکنند. به عنوان مثال در یک آشپزخانه صنعتی آب پاشهای سقفی نه تنها کمک کننده نیست بلکه سلامت افراد را بیش از پیش در خطر قرار میدهد. برخی از رایجترین سیستمهای اعلام و اطفاء حریق شامل موارد زیر میشود.
- سیستمهای اسپرینکلر
- سیستمهای مه پاش آب
- سیستمهای گازی اطفاء حریق
- سیستمهای خاموش کننده بر پایه فوم
- اطفاء حریق آشپزخانه
- تجهیزات واکنش اولیه آتش نشانی
سخن آخر؛
آتشسوزی یکی از خطراتی است که همواره امنیت ساختمانها را تهدید میکند. علی رغم این که نمیتوان آن را پیش بینی نمود اما میتوان با انجام برخی اقدامات شانس رخ دادن آن را کاهش داد و یا با نصب سیستم هشدار مناسب از گسترش آن و خسارت ساختمان جلوگیری کرد. در هنگام انتخاب سیستم اعلام و اطفاء حریق بهتر است همه چیز را به افراد متخصص واگذار کنید. آنها با توجه به ویژگیهای ساختمان و نوع کاربری و میزان تردد مناسبترین مکانیسم هشدار و همچنین روش مقابله با آتش را برای شما انتخاب میکنند. برای اطلاعات بیشتر و مشاهده آگهیهای مربوط به سیستمها اعلام و اطفا حریق، کلیک کنید.
1183 بازدید
الهه زینالی
