تابلو برق بالابر چیست؟ راهنمای کامل انتخاب، اجزا، نصب و خرید تابلو برق بالابر
بالابرها یکی از مهمترین تجهیزات جابهجایی بار و افراد در پروژههای ساختمانی، صنعتی، انبارها و کارگاهها هستند. اما آنچه عملکرد ایمن و صحیح یک بالابر را تضمین میکند، تنها موتور یا گیربکس نیست؛ تابلو برق بالابر نقش اصلی را در تأمین برق، حفاظت از تجهیزات و کنترل عملکرد سیستم ایفا میکند.
یک تابلو برق استاندارد علاوه بر توزیع صحیح انرژی الکتریکی، از موتور و سایر تجهیزات در برابر اضافهبار، اتصال کوتاه، نوسانات ولتاژ و خطاهای الکتریکی محافظت میکند. انتخاب تابلو برق مناسب، تأثیر مستقیمی بر ایمنی، طول عمر تجهیزات و عملکرد پایدار بالابر دارد.
در این مقاله از تکه کابل با عملکرد، اجزا، انواع، نکات خرید و استانداردهای تابلو برق بالابر آشنا میشوید.
تابلو برق بالابر چیست؟
تابلو برق بالابر محفظهای فلزی است که تجهیزات فرمان، کنترل و حفاظت سیستم بالابر در آن نصب میشوند. این تابلو وظیفه توزیع برق، حفاظت از مدار و ارسال انرژی موردنیاز تجهیزات مختلف را بر عهده دارد.
در هر بار حرکت بالابر، فرمان صادرشده از سیستم کنترل از طریق تابلو برق اجرا شده و برق موردنیاز موتور، ترمز و سایر تجهیزات تأمین میشود.
تفاوت تابلو برق و تابلو فرمان بالابر
یکی از رایجترین اشتباهات، یکسان دانستن تابلو برق و تابلو فرمان است.
تابلو فرمان وظیفه تصمیمگیری و کنترل عملکرد بالابر را بر عهده دارد؛ مانند تعیین جهت حرکت، سرعت، توقف و باز یا بسته شدن دربها.
در مقابل، تابلو برق وظیفه توزیع انرژی و حفاظت از تجهیزات را بر عهده دارد و دستورات صادرشده از تابلو فرمان را اجرا میکند.
به بیان ساده، تابلو فرمان «تصمیم میگیرد» و تابلو برق «اجرا میکند».
اجزای اصلی تابلو برق بالابر
یک تابلو برق استاندارد معمولاً از تجهیزات زیر تشکیل شده است:
- کنتاکتور
- کلید مینیاتوری و کلید اتوماتیک
- بیمتال یا رله حرارتی
- رله کنترل فاز
- ترانس تغذیه
- فیوزهای حفاظتی
- شستی استارت و استپ
- کلید اضطراری
- ترمینالها
- چراغهای سیگنال
- در برخی مدلها اینورتر (درایو کنترل دور)
کیفیت این تجهیزات نقش مهمی در عملکرد و ایمنی سیستم دارد.
انواع تابلو برق بالابر
با توجه به نوع بالابر، تابلو برق نیز طراحی متفاوتی دارد.
تابلو برق بالابر ساختمانی
پرکاربردترین نوع تابلو که برای بالابرهای حمل مصالح استفاده میشود و معمولاً در مدلهای تکفاز و سهفاز عرضه میشود.
تابلو برق بالابر هیدرولیکی
در این مدل علاوه بر تجهیزات حفاظتی، مدار کنترل یونیت هیدرولیک نیز در نظر گرفته میشود.
تابلو برق بالابر کششی
در بالابرهای کششی، کنترل سرعت، ترمز و تجهیزات ایمنی اهمیت بیشتری دارد و معمولاً از تجهیزات کنترلی پیشرفتهتری استفاده میشود.
تابلو برق تکفاز یا سهفاز؟
انتخاب تابلو برق به نوع موتور و ظرفیت بالابر بستگی دارد.
تابلو برق تکفاز
- مناسب بالابرهای سبک
- نصب سادهتر
- هزینه کمتر
- مناسب پروژههای کوچک
تابلو برق سهفاز
- مناسب پروژههای صنعتی
- توان بالاتر
- راندمان بیشتر
- استهلاک کمتر موتور
نقش اینورتر در تابلو برق
در بسیاری از بالابرهای جدید، از اینورتر (VFD) برای کنترل دور موتور استفاده میشود.
مزایای استفاده از اینورتر:
- حرکت نرمتر
- کاهش ضربه هنگام شروع حرکت
- کاهش مصرف انرژی
- افزایش عمر موتور
- کنترل بهتر سرعت
مهمترین استانداردهای تابلو برق بالابر
یک تابلو برق مناسب باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
- استفاده از تجهیزات استاندارد
- سیمکشی اصولی
- حفاظت در برابر اتصال کوتاه
- حفاظت اضافهبار
- رعایت اصول ارتینگ
- شمارهگذاری سیمها
- تهویه مناسب داخل تابلو
- دسترسی آسان برای سرویس و تعمیر
استفاده از تابلوهای غیراستاندارد میتواند خطرات جدی برای تجهیزات و کاربران ایجاد کند.
نکات مهم هنگام خرید تابلو برق بالابر
پیش از خرید، به این موارد توجه کنید:
- نوع بالابر
- توان موتور
- ولتاژ کاری
- تکفاز یا سهفاز بودن
- کیفیت تجهیزات داخلی
- برند قطعات
- امکان سرویس و تعمیر
- خدمات پس از فروش
- رعایت استانداردهای ایمنی
رایجترین مشکلات تابلو برق بالابر
در صورت نگهداری نامناسب، ممکن است مشکلات زیر ایجاد شود:
- عمل نکردن کنتاکتور
- سوختن فیوز
- خرابی بیمتال
- افت ولتاژ
- قطع شدن کنترل فاز
- داغ شدن تابلو
- شل شدن اتصالات
- نفوذ گردوغبار یا رطوبت
بازرسی دورهای و سرویس منظم، از بروز بسیاری از این مشکلات جلوگیری میکند.
سرویس و نگهداری
برای افزایش عمر تابلو برق توصیه میشود:
- اتصالات هر چند ماه یکبار بررسی شوند.
- عملکرد تجهیزات حفاظتی تست شود.
- گردوغبار داخل تابلو پاکسازی شود.
- دمای داخل تابلو کنترل شود.
- سیمهای آسیبدیده تعویض شوند.
- تجهیزات معیوب سریعاً جایگزین شوند.
پرسشهای متداول
آیا تابلو برق بالابر با تابلو فرمان تفاوت دارد؟
بله. تابلو فرمان وظیفه کنترل و تصمیمگیری را دارد، در حالی که تابلو برق وظیفه توزیع انرژی و حفاظت از مدار را بر عهده دارد.
آیا استفاده از اینورتر ضروری است؟
در بسیاری از پروژهها الزامی نیست، اما استفاده از آن باعث حرکت نرمتر، کاهش استهلاک موتور و افزایش راندمان سیستم میشود.
بهترین تابلو برق برای بالابر ساختمانی چیست؟
تابلویی که از تجهیزات استاندارد، حفاظت کامل، سیمکشی اصولی و قطعات باکیفیت استفاده کند و متناسب با توان موتور طراحی شده باشد.
هر چند وقت یکبار باید تابلو برق سرویس شود؟
بازدید چشمی ماهانه و سرویس کامل حداقل سالی یکبار، یا مطابق شرایط کاری و توصیه سازنده انجام شود.
جمعبندی
تابلو برق بالابر یکی از مهمترین اجزای سیستم بالابر است و نقش اساسی در ایمنی، کنترل و توزیع برق دارد. انتخاب صحیح تابلو، استفاده از تجهیزات استاندارد، اجرای اصولی سیمکشی و انجام سرویسهای دورهای، علاوه بر افزایش عمر تجهیزات، احتمال بروز خرابی و حوادث را به حداقل میرساند.
اگر قصد خرید یا مقایسه انواع تابلو برق بالابر، تابلو فرمان، تجهیزات کنترلی و قطعات برق صنعتی را دارید، میتوانید آگهیهای تخصصی این حوزه را در تکه کابل مشاهده کرده و با تأمینکنندگان معتبر ارتباط برقرار کنید.
تمامی بالابرها اعم از بالابرهای وینچی تک فاز و سه فاز، بالابرهای کششی گیربکسی حمل انسان و بار (از نوع کابین دار و بدون کابین)، بالابرهای هیدرولیک و بالابرهای Arcode، همگی برای آغاز عملیات انتقال نیاز به یک نیروی برق اولیه دارند که توسط تابلو برق بالابر تأمین میشود. در ادامه این نیروی الکتریکی برای ایجاد نیروی چرخشی در الکتروموتورها، سیستمهای کششی و یا ایجاد نیروی هیدرولیک صرف میشود. بنابراین با اندکی اغماض میتوان گفت که تابلو برق بالابر در همه نمونههای آسانسور تقریباً عملکردی یکسان را انجام میدهد.
تفاوتهای تابلو برق بالابر با جعبه کنترل (جعبه فرمان) بالابر در چیست؟
تابلو برق بالابر آسانسور مسئول تأمین انرژی و هدایت فرمانهای جعبه کنترل نیز هست. جعبه کنترل یا جعبه فرمان (control panel) نباید با تابلو برق (Electrical panel) اشتباه گرفته شود. تنظیمات و ویژگیهای جعبه فرمان ممکن است از یک بالابر تا بالابر دیگر دارای تفاوتهای ساختاری و عملکردی بسیاری باشد. زیرا این بخش از موتور خانه عملکرد بالابر را هدایت میکند (مانند باز و بسته کردن دربها، سرعت حرکت بالابر، ترمز و غیره). در واقع هر عملی که یک بالابر انجام میدهد، تصمیم آن در جعبه فرمان گرفته و صادر شده است. تفاوتی ندارد که از چه نوع بالابری و به چه منظوری استفاده میکنیم، در صورتی که فرمانهای مورد نیاز در بالابرها اعمال نشوند، امنیت جانی و مالی استفاده کنندگان آنها در خطر است. اما همان طور که گفته شد تابلو برق بالابرها تأمین انرژی این بخش از موتور خانه و سایر قسمتهای بالابر را به عهده دارند. به عبارت سادهتر تابلو برق بالابرها تصمیماتی که در جعبه فرمان گرفته میشود را هدایت و اجرا میکنند اما خودشان به طور مستقیم در فرایند کنترل کردن و تصمیم گیری نقشی ندارند.
قطعاً با یک مثال کاربردی تفاوت میان تابلو برق بالابر و جعبه کنترل روشنتر میشود. تصور کنید شما یک شاسی را برای حرکت آسانسور به سمت بالا فشار میدهید. در خواست شما از طریق کابلهای کانکتور به جعبه فرمان میرسد. سپس جعبه فرمان با آنالیز موقعیت فعلی بالابر و سایر شرایط، فرمانهای بسته شدن دربها، حرکت به سمت بالا، سرعت و مدت زمان حرکت، گرفتن ترمز، توقف کامل و باز شدن دوباره دربها را صادر میکند. این فرمانها برای اجرا شدن به تابلو برق بالابر میرسند تا برق مورد نیاز برای اجرای هرکدام از تصمیمها (از بسته شدن درب و حرکت به بالا تا توقف کامل و باز شدن دوباره درب) تأمین شود.
پیکربندی و ساختار تابلو برق بالابر چگونه است؟
درست است که تابلو برق بالابرها در انواع مختلف آسانسورها و بالابرها وظایف نسبتاً مشابهی را انجام میدهند، اما آنها با توجه به ویژگیهای بالابر و مکانیسم عملکرد آنها (وینچ، کشش و وزنه، هیدرولیک، پنوماتیک و غیره)، پیکربندی متفاوتی خواهند داشت. این پنلهای برقی شامل مدارهای فرمان کنتاکتوری، درایوها و مدارهای اندازهگیری موتور هستند. در این محفظههای فلزی میکرو کنترولرهایی وجود دارد که هدایت جریان به بخشهای مختلف را کنترل میکند. به طور کلی بر اساس نوع بالابر میتوان برخی یا تمام قطعات زیر را در تابلو برق بالابر مشاهده نمود:
- بدنه تابلو برق بالابر (جعبهای فلزی برای نگهداری تجهیزات برقی بالابر)
- کنتاکتورهای استاندارد (عامل قطع و وصل مدار کنترل از راه دور یا خاموش و روشن کردن موتورهای برقی مکانیکی)
- رکتیفایر
- ترانس جریان ولتاژ (جهت کاهش و افزایش جریان (ولتاژ) بالابر)
- کنترل فاز میکرو بالابر (مدار تابلو برق)
- اینورتر بالابر برای کنترل سرعت موتورها (در برخی از نمونهها وجود دارد اما به طور کلی در سیستمهای دارای جعبه فرمان، اینورتر در ساختار جعبه فرمان قرار میگیرد)
- انواع رله تایمر حفاظتی، بیمتال یا رله حرارتی
- فیوز محافظ برق، لودسل، لیمیت سوئیچ
- کلید اضطراری تابلو برق بالابر
- کلید اصلی روشن و خاموش تابلو برق
- سیستم خنک کننده داخل جعبه تابلو برق
کلیه این قطعات پس از مونتاژ درون تابلو برق بالابر، میبایست توسط موسسه استاندارد مورد بررسی قرار گیرند و پس از تأیید آنها وارد بازار شوند. علاوه بر این استفاده از آنها برای یک سیستم بالابر مستلزم نظارت و تأیید مهندسین و تکنیسینهایی است که بالابر را مونتاژ میکنند.
برای رسم دیاگرام توزیع برق بالابرها چه نکاتی را باید مدنظر قرار دهیم؟
این بخش از مونتاژ کردن بالابر و هدایت جریانهای ورودی و خروجی تابلو برق بالابر اهمیت بسیار زیادی دارد. هرگونه عدم کفایت در رسم دیاگرام توزیع برق و یا خطاهای فردی ممکن است منجر به حوادث ناگوار و یا از کار افتادن بالابر شود. ترسیم دیاگرام توزیع برق در پروژههای مختلف متفاوت است اما به طور کلی میتوان موارد مشابهی را در آنها مشاهده نمود. به عنوان مثال دیاگرامهای توزیع برق بالابر میبایست به صورت واضح و مشخص ویژگیها و محل تابلو برق بالابر را نشان دهند، در غیر این صورت فاقد مشخصههای استاندارد خواهند بود. علاوه بر این، تغذیه چاهک بالابر از تابلو اصلی یکی از ویژگیهای اصلی در دیاگرام بالابرهاست.
در این نقشهها تابلو برق بالابر بدون واسطه به نزدیکترین تابلو توزیع اصلی اتصال مییابد. اگر در یک پروژه از سیستم ژنراتور استفاده شده است، کابلهای جریان ورودی تابلو برق بالابر ابتدا به تابلو ATS و بعد از آن به تابلو توزیع متصل میشوند. برای عملیات سیم کشی بالابرها، با توجه به عملکرد آنها استانداردهای متفاوتی وجود دارد، اما نکته مشترک در همگی آنها ضرورت استفاده از کابلهایی با سطح مقطع حداقل شش میلیمتر مربع است.
برای ساخت و یا استفاده از تابلو برق بالابر به چه نکاتی باید توجه کرد؟
در گام نخست باید توجه داشته باشید که هر نوع بالابر اعم از وینچی تک و سه فاز، کشش و وزنه، هیدرولیک و پنوماتیک و با قدرتهای متفاوت، استانداردهای خاص خود را به منظور طراحی و ساخت بالابر دارند. کلیه این موارد توسط موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی کشور و برخی از آزمایشگاههای بین المللی مورد ارزیابی قرار گرفتهاند و برای آنها مقررات گوناگون وضع شده است. بر همین اساس تنها تابلو برقهایی که مطابق با این موارد طراحی و ساخته شدهاند مجوز نصب و به کارگیری را کسب میکنند. شرکتهای بیمه نیز با در نظر گرفتن این شروط، خدماتی که بالابر ارائه میکند را مشمول بیمه میکنند.
علاوه بر این موضوع، رسم دیاگرام توزیع برق و مونتاژ تابلو برق بالابر به همراه سایر قطعات میبایست توسط افراد متخصص انجام شود؛ زیرا موسسات ناظر و شرکتهای بیمه تنها در صورت کیفیت انجام پروژه مجوز بهرهبرداری را صادر میکنند. بنابراین از خرید و یا استفاده از تابلو برق بالابر فاقد مشخصات ذکر شده شدیداً بپرهیزید.
سخن آخر؛
جعبه فرمان بالابرها مسئولیت کنترل وضعیت کلی بخش متحرک و صدور فرمانها را به عهده دارند، بنابراین در صورت خرابی، عملاً بالابر از کار میافتد. این در حالی است که تابلو برق بالابر میزان کیفیت و مسائل مربوط به برق قسمتهای مختلف بالابر را مورد بررسی و کنترل قرار میدهد. به همین سبب در صورت بروز خرابی، مشکلاتی نظیر افت راندمان و سر و صداهای شدید به چشم میخورد. محفظه تابلو برق بالابر از قطعات الکتریکی تشکیل شده است که قطع، وصل و هدایت جریان (ولتاژ) به بخشهای مختلف را انجام میدهند. با توجه به حساس بودن این بخش، رعایت استانداردهای لازم در هنگام انتخاب تابلو برق بالابر و همچنین موارد مقرر شده برای شیوه نصب آنها در صدور مجوز بهره برداری اهمیت بسیاری دارد. برای اطلاعات بیشتر و مشاهده آگهیهای مربوط به تابلو برق بالابر، کلیک کنید.
1755 بازدید
الهه زینالی
