برقگیر فشار متوسط چیست؟ راهنمای کامل انواع، کاربرد، عملکرد و خرید
شبکههای توزیع برق فشار متوسط همواره در معرض اضافهولتاژهای ناشی از صاعقه، کلیدزنی تجهیزات، اتصال کوتاه و خطاهای شبکه قرار دارند. این اضافهولتاژها میتوانند در مدت زمان بسیار کوتاه به ترانسفورماتورها، کابلها، سکسیونرها، دژنکتورها و سایر تجهیزات گرانقیمت آسیب وارد کنند.
برقگیر فشار متوسط (Medium Voltage Surge Arrester) یکی از مهمترین تجهیزات حفاظتی در شبکههای برق است که وظیفه دارد انرژی ناشی از اضافهولتاژ را به زمین منتقل کرده و از تجهیزات الکتریکی محافظت کند.
در این مقاله از تکه کابل با عملکرد، انواع، کاربردها، تفاوت برقگیر و صاعقهگیر و نکات مهم خرید آشنا میشوید.
برقگیر فشار متوسط چیست؟
برقگیر وسیلهای حفاظتی است که هنگام ایجاد اضافهولتاژ، مسیر کممقاومتی بین شبکه و زمین ایجاد میکند تا انرژی اضافی بدون آسیب رساندن به تجهیزات تخلیه شود.
پس از پایان اضافهولتاژ، برقگیر دوباره به حالت عادی بازمیگردد و شبکه بدون وقفه به کار خود ادامه میدهد.
برقگیر چگونه کار میکند؟
در شرایط عادی، برقگیر تقریباً هیچ جریانی از خود عبور نمیدهد.
اما هنگام وقوع:
- برخورد صاعقه
- اضافهولتاژ ناشی از کلیدزنی
- اتصال کوتاه
- نوسانات شدید شبکه
مقاومت داخلی برقگیر کاهش یافته و انرژی اضافه از طریق سیستم ارت به زمین منتقل میشود.
تفاوت برقگیر و صاعقهگیر
این دو تجهیز عملکرد مشابهی دارند اما کاربرد آنها متفاوت است.
| برقگیر | صاعقهگیر |
|---|---|
| حفاظت از تجهیزات برقی | حفاظت از ساختمان |
| نصب داخل شبکه برق | نصب روی بام یا دکل |
| مقابله با اضافهولتاژ و صاعقه | هدایت مستقیم صاعقه به زمین |
به همین دلیل برقگیر میتواند در برابر صاعقه نیز از تجهیزات محافظت کند، اما صاعقهگیر جایگزین برقگیر نیست.
مهمترین کاربردهای برقگیر فشار متوسط
برقگیرهای فشار متوسط در بسیاری از پروژههای برق استفاده میشوند، از جمله:
- پستهای توزیع برق
- پستهای فوق توزیع
- خطوط هوایی
- شبکههای کابلی
- ترانسفورماتورهای توزیع
- نیروگاهها
- کارخانهها
- پالایشگاهها
- صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
- پروژههای عمرانی و زیرساختی
انواع برقگیر فشار متوسط
برقگیر اکسید روی (ZnO)
امروزه رایجترین نوع برقگیر است.
مزایا
- سرعت عملکرد بالا
- بدون نیاز به فاصله هوایی
- جریان نشتی بسیار کم
- طول عمر زیاد
- نگهداری آسان
برقگیر دارای فاصله هوایی
در این مدل از فاصله هوایی برای کنترل عملکرد استفاده میشود.
امروزه کاربرد آن نسبت به برقگیرهای اکسید روی کمتر شده است.
برقگیر میلهای
یکی از قدیمیترین انواع برقگیرهاست که بیشتر در پروژههای قدیمی دیده میشود.
برقگیر فیوزی
در برخی کاربردهای خاص استفاده میشود و هنگام عبور جریان شدید، مدار را از شبکه جدا میکند.
اجزای اصلی برقگیر
یک برقگیر استاندارد معمولاً از بخشهای زیر تشکیل شده است:
- بلوکهای اکسید روی (MOV)
- بدنه پلیمری یا چینی
- ترمینال اتصال
- پایه اتصال به زمین
- آببندی
- تجهیزات نصب
مزایای استفاده از برقگیر فشار متوسط
استفاده از برقگیر مزایای زیادی دارد:
- افزایش ایمنی شبکه
- محافظت از ترانسفورماتورها
- جلوگیری از آسیب کابلها
- کاهش هزینه تعمیرات
- افزایش پایداری شبکه
- کاهش خاموشیها
- افزایش عمر تجهیزات
نکات مهم هنگام انتخاب برقگیر
پیش از خرید به این موارد توجه کنید:
- ولتاژ نامی
- حداکثر ولتاژ دائمی (MCOV)
- جریان تخلیه
- کلاس انرژی
- نوع عایق
- شرایط آبوهوایی
- استانداردهای ساخت
- برند سازنده
استانداردهای مهم
برقگیرهای فشار متوسط باید مطابق استانداردهای معتبر تولید شوند.
از مهمترین استانداردها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- IEC 60099-4
- IEC 60099
- استانداردهای توانیر
- الزامات شرکتهای برق منطقهای
سرویس و نگهداری
برای افزایش عمر برقگیر:
- بازدید ظاهری دورهای انجام شود.
- ترک یا شکستگی بدنه بررسی شود.
- اتصالات ارت کنترل شوند.
- جریان نشتی در بازدیدهای تخصصی اندازهگیری شود.
- در صورت مشاهده آثار تخلیه یا آسیب، برقگیر تعویض شود.
پرسشهای متداول
آیا برقگیر همان صاعقهگیر است؟
خیر. برقگیر از تجهیزات الکتریکی در برابر اضافهولتاژ محافظت میکند، در حالی که صاعقهگیر مسیر مستقیم تخلیه صاعقه به زمین را فراهم میکند.
بهترین نوع برقگیر فشار متوسط کدام است؟
امروزه برقگیرهای اکسید روی (ZnO) به دلیل عملکرد سریع، طول عمر بالا و نیاز کم به نگهداری، رایجترین انتخاب در شبکههای فشار متوسط هستند.
برقگیر در چه محلی نصب میشود؟
معمولاً در ورودی ترانسفورماتورها، تابلوهای فشار متوسط، خطوط توزیع و نقاط حساس شبکه نصب میشود.
برقگیر هر چند سال باید تعویض شود؟
عمر برقگیر به شرایط بهرهبرداری، تعداد اضافهولتاژها و کیفیت محصول بستگی دارد. بازدیدهای دورهای بهترین راه برای تعیین زمان تعویض است.
جمعبندی
برقگیر فشار متوسط یکی از مهمترین تجهیزات حفاظتی شبکههای برق است که با تخلیه اضافهولتاژهای ناشی از صاعقه و کلیدزنی، از تجهیزات گرانقیمت شبکه محافظت میکند. انتخاب صحیح برقگیر، نصب اصولی، اجرای سیستم ارت مناسب و انجام سرویسهای دورهای، نقش مهمی در افزایش قابلیت اطمینان شبکه و کاهش هزینههای تعمیرات دارد.
اگر قصد خرید، مقایسه قیمت یا آشنایی با انواع برقگیر فشار متوسط را دارید، میتوانید آگهیهای تولیدکنندگان، نمایندگیها و تأمینکنندگان معتبر را در تکه کابل مشاهده کرده و بهصورت مستقیم با آنها ارتباط برقرار کنید.
با پیشرفت روز افزون ابزارهای الکترونیکی و الکتریکی، نیاز به برق روز به روز افزایش مییابد. برای پاسخگویی به این حجم بالا از مصرف برق، باید سیستمهای برق رسانی را مجهزتر کرد اما بعد از آن باید به فکر ایمنی در برابر خطرات و آسیبهای برق نیز باشیم. برقگیر یکی از ابزارهای جانبی مربوط به سیستم برق رسانی است که سیستم انتقال و توزیع را از خطرات ناشی از ولتاژهای ناگهانی در امان نگه میدارد. برقگیرها برای فشارهای مختلف ساخته میشوند، فشار ضعیف، قوی و متوسط. در این مقاله از تکه کابل با برقگیر فشار متوسط آشنا میشویم. با ما همراه باشید.
برقگیر چیست؟
برقگیرها جزء وسایل ایمنی میباشند که وظیفه آنها هدایت موجهای ولتاژ ضربهای به زمین است تا از ورود آنها به ایستگاههای انتقال و توزیع نیرو جلوگیری به عمل آید. این ولتاژهای ناگهانی علتهای مختلفی دارد اعم از خطاهای الکتریکی، سوئیچینگ، اتصال کوتاهها، جرقهها و رعد و برق.
برای نصب برقگیر باید آن را در انتهای خط انتقال قرار داد طوری که همزمان در ورودی ترانسها هم باشد. نکته مهم در رابطه با برقگیرها این است که باید ولتاژ شکست الکتریکی آنها از ولتاژ شکست الکتریکی ایزولاسیون کمتر باشد تا عملکرد مورد انتظار را از خود بروز دهد.
آیا برقگیر فشار متوسط همان صاعقه گیر است؟
از برقگیر میتوانیم به عنوان صاعقه گیر استفاده کنیم اما صاعقه گیر را نمیتوان جایگزین برقگیر کرد؛ زیرا برقگیر یک دستگاه محدود کننده ولتاژ است و داخل تجهیزات و تأسیسات برقی تعبیه میگردد. برقگیر هم میتواند در برابر ولتاژهای گذرای تولید شده از سوئیچینگ، جرقه، قطع و وصل بار و … از تجهیزات محافظت کند و هم میتواند در برابر رعد و برق از وسایل الکتریکی نقش حفاظتی خود را ایفا کند. از آنجایی که کار برقگیر محافظت از وسایل در برابر کم و زیاد شدن ولتاژ است، برای محافظت از وسایل الکترونیکی استفاده میشود.
اما صاعقه گیر برای جلوگیری از آسیبهای ناشی از رعد و برق کاربرد دارد نه سایر برقها. رعد و برق، ولتاژ بسیار بالا و جریان بسیار بالا را ایجاد میکند و برقگیر این ولتاژ را به زمین انتقال داده و تخلیه میکند. شاید تصور کنید که سیم زمین برای محافظت کافیست اما این سیم قادر به محافظت در برابر امواج رفت و برگشتی که ممکن است به دستگاهها و تجهیزات متصل به ترمینال برسد، نیست. به این منظور از منحرف کنندههای موجهای ضربه یا صاعقهگیر باید استفاده شود.
صاعقهگیرها داخل تجهیزات قرار نمیگیرند بلکه در بالاترین ارتفاع ساختمان و برج نصب میشود چرا که این مسیر ایمن برای جریان و ولتاژ تخلیه ناشی از رعد و برق به زمین است.
طرز کار برقگیر فشار متوسط
ساختار برقگیر فشار متوسط به این شکل است که چند سیم هوایی توسط یک دکل به یکدیگر و به زمین وصل میشوند که به این ساختار، سیستم ترمینالی گفته میشود و باید آن را در دو طرف مکان مورد نظر قرار داد. مهار کننده صاعقه روی دکل قرار میگیرد برای اجسام فلزی باید از چند هادی میانی به فاصله 2 متری استفاده کرد.
امروزه دیگر آن برقگیرهای میلهای بلند و میلهای شکل کاربرد ندارند و از روش جدیدتری برای ساختمانها استفاده میشود. به این صورت که قفس فارادی از جنس مس و فولاد میسازند و ساختمان را در آن احاطه میکنند.
بعضی از برقگیرهای فشار متوسط، انرژی اطراف خود را از طریق یک مکانیسم داخلی دریافت میکنند، به این مکانیسم داخلی، خودکفا گفته میشود که در انواع مختلف شامل خازنی، اتمی، بادی و برقی تولید میشوند. نوع خازنی پرکاربرترین آنهاست. این برقگیرها در مناطق بارانی و صاعقه خیز مناسب هستند.
مزایای برقگیر فشار متوسط
تمام اجزای تجهیزات الکتریکی تحت یک رابطه پیچیده به یکدیگر متصل شدهاند و هر گونه خطای الکتریکی و ولتاژ بالا میتواند این سیستم پیچیده و مهم را دچار اختلال کند یا حتی از کار بیاندازد. تنها راه محافظت از تجهیزات الکتریکی، استفاده از برقگیر است که معمولاً از نوع برقگیر فشار متوسط استفاده میشود. به این صورت که ولتاژ به وسیله گیرنده محدود می شود. این گیرنده انرژی را به خود جذب کرده و به زمین منتقل می کند. در نتیجه تجهیزات از آسیبهای تغییر ولتاژ در امان باقی میمانند.
انواع برقگیر فشار متوسط
- برقگیر میـلهای
- برقگیر بـا مقاومت غیر خطی
- برقگیر بدون فاصله هوایی
- برقگیر فیوزی
برقگیر میلهای:
سادهترین و ارزانترین نوع برقگیرها هستند
کاربرد زیادی دارند با اینکه قدیمی هستند
از دو میله نوک تیز ساخته شده که یکی از آنها به قسمت برقدار وصل شده و میله دیگر به زیر ایزولاتور متصل میگردد تا اتصال با زمین برقرار شود. فاصله این دو میله باید بر اساس ولتاژ و شرایط و زمان اعمال ولتاژ تنظیم شود ضمن اینکه باید کمتر از ولتاژ حداکثر سیستم پایدار باشد.
برقگیر بـا مقاومت غیر خطی:
در برابر ولتاژ نامی شبکه امپدانس بالا و در برابر ولتاژهای بالاتر از ولتاژ نامی شبکه امپدانس کمی را از خود نشان میدهد.
داخل آنها قرصهای اکسید روی به کار رفته که باعث میشود نقش مقاومت غیر خطی را ایفا نماید.
باید میدان را یکنواخت کنیم تا تقسیم ولتاژ بین قرصها متعادلانه تقسیم شود.
برقگیر بدون فاصله هوایی
خازنهای سری آن از قطعات اکسید روی میباشد که به شکل دایرهای و قرص و در اندازههای مختلف ساخته میشوند و روی هم قرار میگیرند.
سادهتر و کم حجمتر هستند.
برای ولتاژیهای پایین عملکرد دارند بنابراین سطح ولتاژ تجهیزات را میتوانیم پایینتر بیاوریم و در هزینهها صرفه جویی کنیم.
جریان نشتی در این برقگیرها کم و در حدود صفر است.
برقگیـر فیـوزی
عملکرد این برقگیر به این صورت است که در برابر ولتاژ بالا میسوزد و گاز یا مواد نسوز داخل آن باعث میشوند که جرقه آن خاموش شود. حفاظت ثانویه نیز ندارند.
جمع بندی
در این مقاله با برقگیر فشار متوسط آشنا شدیم و دانستیم چه ویژگیهایی دارد و چه انواعی از آن به بازار عرضه میشود. برقگیر برای محافظت از تجهیزات الکتریکی در برابر ولتاژیهای ناگهانی اعم از خطاهای الکتریکی، سوئیچینگ، اتصال کوتاهها، جرقهها و رعد و برق از سیستم الکتریکی محافظت میکند. برقگیر فشار متوسط برای ولتاژهای متوسط کاربرد دارد. اگر سوال یا پیشنهادی دارید در قسمت نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
برای اطلاعات بیشتر و مشاهده آگهیهای مربوط به برقگیر فشار متوسط، کلیک کنید.
ضمن تشکر از مطالعه این مقاله به شما توصیه میکنیم مطالب مرتبط زیر را نیز جهت افزایش علم و آگاهی خود مطالعه نمایید
1216 بازدید
الهه زینالی
