تجهیزات موتورخانه چیست و چه کاربردی دارند؟ با دیگ بخار، مشعل، پمپ، چیلر، منبع انبساط، سختیگیر، رادیاتور، ترموستات و سایر تجهیزات موتورخانه بهطور کامل آشنا شوید.
تجهیزات موتورخانه چیست؟ راهنمای جامع آشنایی با اجزای موتورخانه ساختمان
موتورخانه قلب تپنده هر ساختمان محسوب میشود. تمام سیستمهای گرمایشی، سرمایشی و تأمین آب گرم در ساختمانهای مسکونی، تجاری، اداری و صنعتی به عملکرد صحیح تجهیزات موتورخانه وابسته هستند. اگر یکی از اجزای اصلی این مجموعه دچار نقص شود، عملکرد کل سیستم تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
امروزه موتورخانهها علاوه بر تأمین گرمایش، در بسیاری از پروژهها وظیفه تولید آب گرم مصرفی، سرمایش ساختمان و مدیریت مصرف انرژی را نیز بر عهده دارند. به همین دلیل انتخاب تجهیزات استاندارد و نگهداری صحیح آنها اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله با مهمترین تجهیزات موتورخانه، نحوه عملکرد، کاربردها و نکات مهم هنگام انتخاب آنها آشنا میشویم.
موتورخانه چیست؟
موتورخانه فضایی است که تجهیزات اصلی تأسیسات مکانیکی ساختمان در آن نصب میشوند. این تجهیزات با همکاری یکدیگر وظیفه تولید و توزیع آب گرم، آب سرد، بخار و انرژی حرارتی یا برودتی را بر عهده دارند.
در ساختمانهای مسکونی، موتورخانه معمولاً در زیرزمین یا طبقه همکف قرار دارد؛ اما در کارخانهها، بیمارستانها و مجتمعهای بزرگ، ممکن است در ساختمانی مجزا نصب شود تا از انتقال صدا، لرزش و آلودگی به سایر بخشها جلوگیری شود.
مهمترین تجهیزات موتورخانه
۱. دیگ بخار (Boiler)
دیگ بخار یکی از اصلیترین تجهیزات موتورخانه است که وظیفه تولید آب گرم یا بخار را بر عهده دارد.
در این تجهیز، انرژی حاصل از احتراق سوخت به آب منتقل شده و آب به دمای مورد نیاز میرسد.
دیگهای بخار معمولاً در دو نوع تولید میشوند:
- دیگ چدنی
- دیگ فولادی
دیگهای چدنی بیشتر در ساختمانهای کوچک و دیگهای فولادی در پروژههای بزرگ صنعتی و نیروگاهی استفاده میشوند.
۲. دیگ آبگرم
در بسیاری از ساختمانهای مسکونی به جای دیگ بخار از دیگ آبگرم استفاده میشود.
این دیگها آب را تا دمای مشخص گرم کرده و آن را به رادیاتورها، فنکویلها یا سیستم گرمایش از کف ارسال میکنند.
۳. مشعل
مشعل وظیفه تولید شعله و تأمین انرژی حرارتی مورد نیاز دیگ را بر عهده دارد.
سوخت مصرفی مشعل میتواند یکی از موارد زیر باشد:
- گاز طبیعی
- گازوئیل
- مازوت
- دوگانهسوز
عملکرد صحیح مشعل تأثیر مستقیمی بر راندمان موتورخانه دارد.
۴. پمپ سیرکولاتور
پمپ یکی از مهمترین تجهیزات موتورخانه است.
وظیفه آن گردش آب در مدار گرمایش یا سرمایش ساختمان است.
این پمپ باعث میشود آب گرم به رادیاتورها و آب سرد به تجهیزات سرمایشی منتقل شود.
بدون عملکرد صحیح پمپ، سیستم عملاً قادر به توزیع انرژی نخواهد بود.
۵. چیلر
چیلر بخش اصلی سیستم سرمایش در بسیاری از ساختمانهای بزرگ است.
این دستگاه آب را سرد کرده و آن را به فنکویلها یا هواسازها ارسال میکند.
چیلرها در دو گروه اصلی قرار میگیرند:
- چیلر تراکمی
- چیلر جذبی
انتخاب نوع مناسب به شرایط پروژه، ظرفیت مورد نیاز و مصرف انرژی بستگی دارد.
۶. منبع انبساط
با گرم شدن آب، حجم آن افزایش پیدا میکند.
منبع انبساط این افزایش حجم را جبران کرده و از افزایش بیش از حد فشار در سیستم جلوگیری میکند.
این تجهیز نقش مهمی در افزایش ایمنی موتورخانه دارد.
۷. سختیگیر آب
یکی از مشکلات رایج سیستمهای گرمایشی، تشکیل رسوب داخل دیگ، مبدل و لولهها است.
سختیگیر با حذف املاح موجود در آب، از ایجاد رسوب جلوگیری میکند.
مزایای استفاده از سختیگیر:
- افزایش راندمان سیستم
- کاهش مصرف سوخت
- افزایش عمر تجهیزات
- کاهش هزینه تعمیرات
۸. لولهها و اتصالات
تمامی آب گرم، آب سرد و بخار توسط شبکه لولهکشی موتورخانه جابهجا میشوند.
کیفیت لولهها و اجرای صحیح آنها تأثیر زیادی بر عملکرد سیستم دارد.
۹. شیرآلات صنعتی
در موتورخانه از انواع مختلف شیر استفاده میشود، از جمله:
- شیر فلکه
- شیر یکطرفه
- شیر اطمینان
- شیر کنترل
- شیر بالانس
این تجهیزات وظیفه کنترل جریان و افزایش ایمنی سیستم را بر عهده دارند.
۱۰. رادیاتور
رادیاتور انرژی حرارتی آب گرم را به محیط منتقل میکند و باعث گرم شدن فضای داخلی ساختمان میشود.
امروزه انواع مختلفی از رادیاتورها تولید میشود، از جمله:
- پنلی
- پرهای
- فولادی
- آلومینیومی
۱۱. ترموستات
ترموستات یکی از مهمترین تجهیزات کنترلی موتورخانه است که وظیفه تنظیم دمای آب یا هوای سیستم را بر عهده دارد. این تجهیز با اندازهگیری مداوم دما، در صورت رسیدن به مقدار تنظیمشده، فرمان روشن یا خاموش شدن مشعل، پمپ یا سایر تجهیزات را صادر میکند.
مزایای استفاده از ترموستات
- کنترل دقیق دما
- کاهش مصرف انرژی
- جلوگیری از افزایش بیش از حد دما
- افزایش عمر تجهیزات
- افزایش ایمنی سیستم گرمایشی
۱۲. هوازدا (Deaerator)
وجود اکسیژن و گازهای محلول در آب میتواند باعث خوردگی و زنگزدگی تجهیزات موتورخانه شود.
هوازدا با حذف اکسیژن، دیاکسیدکربن و سایر گازهای محلول، از آسیب دیدن دیگ بخار، لولهها و سایر تجهیزات جلوگیری میکند.
این تجهیز بیشتر در موتورخانههای صنعتی و سیستمهای بخار مورد استفاده قرار میگیرد.
۱۳. مخزن کندانس
در سیستمهای بخار، بخشی از بخار پس از انتقال حرارت به آب تبدیل میشود که به آن کندانس گفته میشود.
مخزن کندانس این آب را جمعآوری کرده و دوباره به دیگ بخار بازمیگرداند.
مزایای استفاده از مخزن کندانس:
- صرفهجویی در مصرف آب
- کاهش مصرف سوخت
- افزایش راندمان سیستم
- کاهش شوک حرارتی دیگ
۱۴. هواساز و فنکویل
در بسیاری از ساختمانهای بزرگ، موتورخانه علاوه بر گرمایش، سرمایش ساختمان را نیز تأمین میکند.
در این شرایط از تجهیزاتی مانند:
- هواساز (AHU)
- فنکویل (FCU)
برای انتقال هوای سرد یا گرم به فضاهای مختلف استفاده میشود.
۱۵. سیستم کنترل هوشمند موتورخانه
امروزه بسیاری از موتورخانهها به سیستمهای کنترل هوشمند مجهز هستند.
این سیستمها میتوانند عملکرد تجهیزات را بهصورت خودکار کنترل کرده و مصرف انرژی را بهینه کنند.
امکانات سیستمهای هوشمند شامل موارد زیر است:
- کنترل دمای آب
- زمانبندی روشن و خاموش شدن تجهیزات
- مدیریت مصرف انرژی
- اعلام خطا
- کنترل از راه دور
- ثبت اطلاعات عملکرد موتورخانه
مزایای تجهیزات موتورخانه استاندارد
استفاده از تجهیزات باکیفیت و استاندارد مزایای متعددی دارد، از جمله:
- افزایش راندمان گرمایش و سرمایش
- کاهش مصرف انرژی
- کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری
- افزایش طول عمر تجهیزات
- کاهش احتمال خرابی سیستم
- افزایش ایمنی ساختمان
- توزیع یکنواخت گرما و سرما
نکات مهم هنگام انتخاب تجهیزات موتورخانه
برای انتخاب تجهیزات مناسب، باید موارد زیر را در نظر گرفت:
ظرفیت ساختمان
ظرفیت تجهیزات باید متناسب با متراژ و میزان مصرف ساختمان باشد.
نوع کاربری
نیازهای یک ساختمان مسکونی با یک کارخانه یا بیمارستان متفاوت است.
کیفیت تجهیزات
استفاده از محصولات استاندارد و برندهای معتبر باعث کاهش هزینههای نگهداری در آینده خواهد شد.
مصرف انرژی
تجهیزات با راندمان بالا در بلندمدت باعث صرفهجویی قابل توجه در هزینههای انرژی میشوند.
خدمات پس از فروش
دسترسی به قطعات یدکی و خدمات فنی یکی از مهمترین معیارهای انتخاب تجهیزات موتورخانه است.
سرویس و نگهداری موتورخانه
نگهداری صحیح از موتورخانه باعث افزایش عمر تجهیزات و جلوگیری از خرابیهای ناگهانی میشود.
مهمترین اقدامات عبارتاند از:
- سرویس سالانه مشعل
- کنترل فشار دیگ
- بررسی عملکرد پمپها
- رسوبزدایی مبدلها
- تنظیم ترموستات
- کنترل منبع انبساط
- بررسی عملکرد شیرهای اطمینان
- هواگیری سیستم
- کنترل نشتی لولهها
- بررسی عملکرد سیستم کنترل هوشمند
مشکلات رایج موتورخانه
برخی از رایجترین ایرادات موتورخانه عبارتاند از:
- گرم نشدن رادیاتورها
- افت فشار سیستم
- نشتی آب
- رسوب گرفتن دیگ
- روشن نشدن مشعل
- خرابی پمپ
- عملکرد نامناسب ترموستات
- ایجاد صداهای غیرعادی
- افزایش مصرف سوخت
سرویس دورهای و استفاده از تجهیزات استاندارد، احتمال بروز این مشکلات را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
جمعبندی
تجهیزات موتورخانه نقش اساسی در تأمین گرمایش، سرمایش و آب گرم ساختمان دارند. تجهیزاتی مانند دیگ، مشعل، پمپ، چیلر، منبع انبساط، سختیگیر، ترموستات، رادیاتور و سیستم کنترل هوشمند، هرکدام وظیفه مشخصی بر عهده دارند و عملکرد صحیح آنها تضمینکننده راندمان و ایمنی کل سیستم است.
انتخاب تجهیزات مناسب، طراحی اصولی و انجام سرویسهای دورهای، علاوه بر کاهش مصرف انرژی، موجب افزایش طول عمر موتورخانه و کاهش هزینههای تعمیرات خواهد شد.
سوالات متداول
تجهیزات موتورخانه شامل چه مواردی است؟
از مهمترین تجهیزات موتورخانه میتوان به دیگ بخار یا آبگرم، مشعل، پمپ سیرکولاتور، چیلر، منبع انبساط، سختیگیر، رادیاتور، ترموستات، هوازدا، مخزن کندانس، شیرآلات و سیستم کنترل هوشمند اشاره کرد.
مهمترین وظیفه موتورخانه چیست؟
تأمین گرمایش ساختمان، تولید آب گرم مصرفی و در بسیاری از پروژهها تأمین سرمایش از طریق چیلر و هواساز.
سختیگیر آب چه کاربردی دارد؟
سختیگیر با حذف املاح آب از تشکیل رسوب در دیگ، لولهها و مبدلهای حرارتی جلوگیری کرده و باعث افزایش راندمان و طول عمر تجهیزات میشود.
هر چند وقت یکبار باید موتورخانه سرویس شود؟
توصیه میشود موتورخانه حداقل سالی یکبار و ترجیحاً قبل از شروع فصل سرما توسط تکنسین متخصص سرویس کامل شود تا عملکرد ایمن و بهینه تجهیزات حفظ گردد.
قلب هر ساختمانی را میتوان موتورخانه آن دانست. هر موتورخانه دارای تجهیزات منحصربهفردی است که سیستم گرمایشی و سرمایشی را تأمین میکند. امروز در این مقاله از تکه کابل قصد داریم بیشتر با تجهیزات موتورخانه آشنا شویم. با ما همراه باشید.
تجهیزات موتورخانه چیست؟
در موتورخانه تمامی اتصالات و سیستمهای مربوط به ساختمان مانند برق، کنتور موجود است که تمامی نیازهای ساختمان را تأمین میکند. موتورخانهها بهطور معمول در پایینترین طبقه ساختمان ها قرار دارند. در محیطهای صنعتی مثل کارخانجات، موتورخانهها در یک ساختمان مجزا قرار میگیرند چرا که تجهیزاتی که در آنها وجود دارد پر سروصدا هستند و باید دور از بقیه ساختمانهای کارخانه قرار بگیرند.
نگاهی کلی تجهیزات موتورخانه
۱. دیگ بخار
یکی از تجهیزات موتورخانه دیگ بخار است. دیگ از یک محفظه که یک سر آن به آب و سر دیگر آن به آتش متصل است، تشکیل شده است. این وسیله برای ایجاد فشار بخار طراحی شده است، بخاری که وارد آن میشود توسط آتش به بخار تبدیل میشود. دیگ بخار از دو نوع چدن و فولاد ساخته شده است. دیگ چدنی برای تولید بخار در فشارهای پایین و دیگ فولادی برای تولید بخار در فشارهای بالا تولید شده است.
۲. دیگ لوله آبی
این دیگ ها دارای ظروفی به نام طبل هستند. آب گرم از این ظروف که داخل لولهها هستند عبور میکند و گازهای داغ در اطراف این لولهها حرکت میکنند. نتیجه این امر تشکیل بخار آب در داخل لولهها است. با این عمل از کششهای داخل دیگهای بخار جلوگیری کرده و به فشار بخار مورد نظر میرسیم. این دیگها تا ظرفیت نیم تن در ثانیه بخار با فشار ۱۶۰ اتمسفر و دمای ۵۵۰ درجه سانتیگراد را تأمین میکنند. ابعاد کوچکتر آنها در صنایع نفت و پتروشیمی کاربرد دارد.
۳. دیگ فایر تیوب
این نوع دیگ دارای بدنه اصلی، صفحه، لولههای جلو و عقب، کوره و محفظه برگشت است. در این دیگها آتش وارد محفظه میشود و فشار مورد نیاز دیگ را تأمین میکند. این دیگها در واقع گرمای مورد نیاز برای تبدیل آب به بخار را تأمین میکنند. این دیگها همیشه باید قبل از استفاده حتما مورد آزمایش قرار بگیرند.
۴. مشعل
بهطور کلی مشعل وسیلهای است که از هوا برای تبدیل انرژی سوخت به انرژی گرمایی استفاده میکند. این دستگاه اساس دیگهای بخار و چرخهای بخار است. انرژی مورد نیاز دیگها برای بدست آوردن بخار از این طریق بدست میآید. مکانیسم اثر و کار مشعل این است که مشعل مقدار مشخصی سوخت و هوا را تأمین کند و سپس سوختهای موجود را تبخیر میکند. پس از این مرحله مقدار مناسبی از سوخت و هوا را تأمین میکند و بعد سوخت و هوا را با هم ترکیب کرده و جرقه ایجاد میکند. پس از ایجاد جرقه، با سطوح انتقال حرارت تماس میگیرد.
اندازه مشعلها با توجه به حرارتی که تولید و تحمل میکند بسیار متفاوت است؛ به همین دلیل باید بسته به نوع مصرف در تجهیزات موتورخانه کارخانجات، نوع مناسب آن انتخاب و تهیه شود.
۵. پمپ
یکی دیگر از تجهیزات مهم و پرکاربرد تجهیزات کارخانه و تجهیزات موتورخانه پمپ است. پمپ وسیلهای است که مواد را با استفاده از انرژی مکانیکی جابجا میکند. پمپ درون خود سیالی دارد که با استفاده از انرژی مکانیکی سوخت را از آن عبور میدهد. این سوخت پس از عبور از سیال انرژی خود را افزایش میدهد. پمپها انواع مختلفی دارند و برای مصارف مختلفی استفاده میشوند. در موتورخانهها برای انتقال مواد در سیال و انتقال انرژی به وسیلهای مانند پمپ نیاز دارند که با حرکت آن مواد و انرژی مورد نیاز را جابجا کرده و از سیالات مختلف عبور دهد.
پمپها در اندازههای مختلف و برای اهداف متفاوت ساخته میشوند. انواع پمپها عبارت است از: پمپهای جابجایی دینامیک و جابجایی مثبت، پمپهای پیستونی، پمپهای پلانجری، پمپهای دیافراگمی، پمپهای دندهای، پمپهای پرهای.
۶. چیلر
این وسیله در قسمت سرمایش به کار گرفته میشود. شما میتوانید اطلاعات تکمیلی درباره چیلر را در مقاله کامل سایت تکه کابل مطالعه کنید.
۷. منبع انبساط
برای جلوگیری از هرگونه انفجار در لولههای انتقال از منبع انبساط استفاده میشود.
۸. لولههای انتقالدهنده
لولهها وظیفه انتقال آب سرد یا گرم را به عهده دارند.
۹. شیرآلات
از اجزای اصلی شوفاژخانهها میتوان به شیرآلات اشاره کرد. استفاده از آنها باعث افزایش دوام تأسیسات میشود.
۱۰. سختیگیر آب
برای جلوگیری از ایجاد رسوب در لولهها بهطور کلی از سختیگیر آب استفاده میشود. این وسیله در هزینهها بهصورت قابل توجهی صرفهجویی میکند.
۱۱. رادیاتور
به دستگاهی که وظیفه هدایت و انتشار گرما را در داخل ساختمان بهعهده دارد و حرارتش را از آب گرم تأمین میکند، رادیاتور میگویند.
۱۲. ترموستات
بهطورکلی از این وسیله برای تنظیم دمای آب استفاده میکنند. وظیفه اصلی ترموستات به این صورت است که در صورتی که دمای آب از حد مشخصشدهای بالاتر برود، مشعل را بهطور اتوماتیک خاموش میکند و از این طریق دما را ثابت حفظ میکند تا از انفجار موتورخانه جلوگیری کند.
۱۲. هوا زدا
از این وسیله در موتورخانههای بزرگ برای گرفتن اکسیژن، کربندیاکسید و گازهای حل شده در آب مورد استفاده قرار میگیرد تا از آسیبخوردگی و زنگزدگی سایر تأسیسات جلوگیری کند.
۱۳. مخزن کندانس
وظیفه اصلی کندانس این است که به هنگام قطعی آب موتورخانه، آب ذخیره خود را به چرخه دیگ بخار بفرستد. این مخزن باعث صرفهجویی در مصرف انرژی، آب و آلوگی هوا میشود.
۱۴. ترمینالهای گرما و سرما
بهطورکلی وسیلهای که وظیفه انتقال انرژی آب گرم و سرد را به محیط داخلی ساختمان انجام می دهد، ترمینال گرما و سرما گفته میشود.
۱۵. سیستم کنترل هوشمند
سیستمهای جدید گرمایش و سرمایش از کنترل هوشمند استفاده میکنند. این سیستم به صورت خودکار اقدام به تنظیم و روشن و خاموش کردن میکند.
اگر قصد خرید این تجهیزات را دارید، میتوانید برای اطلاعات کامل و مفید به هنگام خرید به راهنمای خرید تجهیزات موتورخانه مراجعه کنید.
سخن پایانی
ما در این مقاله از تکه کابل سعی کردیم به صورت تمام و کمال به توضیح تجهیزات موتورخانه بپردازیم؛ همانطور که اشاره کردیم تجهیزات موتورخانه هم در خانهها و هم در محیطهای صنعتی به کار گرفته میشوند. آیا تا به امروز از تجهیزات موتورخانه استفاده کردهاید؟ مواردی که گفتیم برایتان مفید بود؟ شما میتوانید نظرات و تجربیات خود را در قسمت دیدگاهها با ما و مخاطبانمان در میان بگذارید و این مقاله را به دوستان علاقهمند به این حوزه نیز ارسال کنید. برای اطلاعات بیشتر و مشاهده آگهی های مربوط به تجهیزات موتورخانه، کلیک کنید.
882 بازدید
الهه زینالی
